Natykamy się z panem Pięknoduchowyczem w jego łazience na pająka. Po krótkim przyjrzeniu się ustalamy, że to nasosznik trzęś, zapewne spragniony i szukający wilgoci. Zostawiamy go w spokoju, obserwując jednocześnie, jak powolnym, rytmicznym ruchem porusza odnóżami. Ten moment staje się pretekstem do naszej rozmowy o motywie pająka w malarstwie.
Odilon Redon i pająki z (arcy)ludzkimi twarzami
Pan Pięknoduchowycz od razu przywołuje obrazy Odilona Redona. Jego pająki posiadają ludzkie twarze: jeden płacze, drugi uśmiecha się figlarnie, przewraca oczami i przyjmuje przyjazną, niemal zabawną pozę. Od Redona uczymy się, że pająk może być czymś więcej niż groźnym drapieżnikiem. Może wywołać sympatię, zaciekawić i wzbudzić śmiech.
Nieco podobnie Redon potraktował cyklopa (por. „Cyklop” Redona) – stworzenie zazwyczaj budzące lęk i przerażenie – tu przedstawione jest z łagodnym zainteresowaniem, niemal dziecięcym zachwytem nad światem.
Pająk jako symbol kruchości i sieci życia
W malarstwie innych twórców pająki pełnią odmienne role. U Arthura Hughesa obserwujemy scenę żałoby: chłopiec płacze po utracie matki, a w tle pajęcza sieć staje się symbolem kruchości życia i ulotności istnienia. Oddzielone od matki jagniątko (symbolicznie, bo poprzez kamienny grób) wzmacnia wrażenie nieuchronności śmierci i samotności, a pajęcza sieć, ledwie widoczna, wprowadza narrację o czasie i przemijaniu.
Pająk jako intryga i kobieca moc
Zupełnie inny pająk pojawia się w twórczości Nikolasa Gysisa. Jest nim kobieta, piękna, zimna i opanowana, tkająca pajęczą sieć z niezwykłą zręcznością palców. To pająk-kusząca pułapka, która intryguje i wywołuje napięcie. Sieć staje się narzędziem uwodzenia, a jednocześnie metaforą ludzkiej podatności na pokusy i manipulacje.
Różnorodność pająków w sztuce
Zauważamy wspólnie z panem Pięknoduchowyczem, że pająki w malarstwie nie są jednorodne. Mogą być:
- Łagodne i przyjazne, jak u Redona, z twarzami pełnymi emocji;
- Symboliczne, jak w Hughesie, oznaczające kruchość życia i przemijanie;
- Niebezpieczne i kuszące, jak u Gysisa, będące narzędziem intrygi i władzy;
Każde dzieło wykorzystuje pajęcze motywy w inny sposób, dowodząc wydatnie, że jedno stworzenie może jednocześnie być źródłem fascynacji, grozy i refleksji nad ludzką naturą.
