Pszczela rodzina – hierarchia i role
W ulu panuje idealny porządek. Jedna królowa, tysiące robotnic i kilkaset trutni – każdy ma swoje zadanie.
A wszystko zaczęło się od odkrycia Jana Dzierżona…
Królowa pszczół
Jest tylko jedna w ulu. Największa, najdłużej żyjąca (nawet 5–6 lat). Składa do 2000 jajek dziennie! Bez niej rodzina ginie w ciągu kilku tygodni. Królowa wydziela feromon (tzw. substancję królowej), który utrzymuje porządek i hamuje rozwój jajników u robotnic.
Robotnice
To samice z niedorozwiniętymi narządami rozrodczymi. Jest ich od 20 000 do 80 000 w sezonie. Żyją 4–6 tygodni latem. Zajmują się wszystkim: zbieraniem nektaru i pyłku, budową plastrów, karmieniem larw, wentylacją ula, ochroną i sprzątaniem. Prawdziwe pracownice 24/7.
Trutnie
Jedyni samce w ulu (300–1000 sztuk w sezonie). Są większe i masywniejsze od robotnic, mają ogromne oczy zajmujące prawie całą głowę – idealne do wypatrywania dziewiczej królowej w locie godowym na wysokości nawet 30 metrów!
Nie mają żądła, koszyczków na pyłek ani gruczołów woskowych – są totalnymi „leniami” ula. Ich jedyna misja to zapłodnienie młodej królowej. Podczas lotu godowego może ją zapłodnić nawet 10–20 trutni. Po kopulacji truteń dosłownie eksploduje – jego narządy rozrodcze zostają w królowej, a on spada na ziemię i ginie.
Jesienią, gdy mija okres rojowy, robotnice brutalnie wyrzucają pozostałe trutnie z ula – gryzą im skrzydła i wypychają na zewnątrz. Bez opieki głodują i giną w ciągu kilku dni.
Jan Dzierżon i odkrycie dzieworództwa
Ksiądz z Łowkowic spod Kluczborka na Śląsku (1811–1906) jako pierwszy na świecie w 1845 r. udowodnił, że trutnie rozwijają się z jaj nie zapłodnionych – to właśnie partenogeneza (dzieworództwo). Dzięki temu odkryciu powstała nowoczesna pszczelarska genetyka.
Dzierżon skonstruował też pierwszy na świecie ul ramowy z ruchomymi ramkami – rewolucja w pszczelarstwie, którą do dziś stosujemy.
„Z jaj niezapłodnionych powstają wyłącznie trutnie” – Jan Dzierżon
Pszczele ciekawostki, które warto znać
- Królowa w czasie lotu godowego przyjmuje nasienie od kilkunastu trutni – ma w sobie „zapas” na całe życie!
- Robotnica w ciągu życia produkuje zaledwie 1/12 łyżeczki miodu.
- Trutnie mają 16 000 fasetek w każdym oku – więcej niż robotnice i królowa razem wzięte.
- W szczycie sezonu w ulu jest cieplej niż w saunie – nawet 35–36°C.
- Pszczoły komunikują się tańcem – słynny „taniec okrągły” i „taniec wywijany”.
- Jan Dzierżon został ekskomunikowany przez Kościół… za swoje odkrycia naukowe (później cofnięto karę).
- Jedna pszczoła w życiu przelatuje dystans równy 2–3 obwodom Ziemi.
- W ulu pachnie jak w perfumerii – każdy ul ma swój unikalny zapach dzięki feromonom.
Zobacz również prezentację o kotach!
