To pytanie z gatunku tych, które wydają się proste, a w istocie otwierają ogromne pole do rozmowy o biologii, ewolucji i… tabu. Czy inne gatunki też przechodzą miesiączkę? Czy samice zwierząt mają okres – tak jak kobiety? Odpowiedź brzmi: i tak, i nie.
Cykl zamiast okresu!
Większość samic ssaków ma cykl rozrodczy, ale nie zawsze objawia się on krwawieniem. U ludzi, naczelnych (np. szympansów, pawianów) oraz niektórych nietoperzy i ryjówek występuje menstruacja – czyli złuszczanie błony śluzowej macicy, które kończy się krwawieniem.
To jednak rzadkość w świecie zwierząt.
U większości ssaków cykl działa inaczej: jeśli komórka jajowa nie zostanie zapłodniona, błona śluzowa macicy zostaje wchłonięta z powrotem do organizmu, a nie wydalana. Taki proces nazywamy cyklem rujowym (estrosem).
Kiedy przychodzi ruja
Właśnie z tego powodu mówi się, że suczka „ma cieczkę”, a nie „okres”. W czasie rui jej organizm przygotowuje się do zapłodnienia – pojawiają się zmiany hormonalne, obrzęk narządów płciowych, czasem niewielkie krwawienie, które jednak nie jest tym samym, co menstruacja u ludzi.
Ruja to zaproszenie do rozmnażania, nie „oczyszczanie organizmu” jak w przypadku ludzkiego cyklu.
Kto naprawdę ma miesiączkę?
Współczesna biologia zna zaledwie kilkanaście gatunków, które miesiączkują w sensie fizjologicznym: człowiek, kilka gatunków naczelnych, nietoperze z rodzaju Carollia oraz słoń morski ryjówkowaty.
Wszystkie łączy wysoki poziom rozwoju łożyska – to właśnie ono wymaga tak precyzyjnego przygotowania błony śluzowej macicy, że gdy nie dojdzie do zapłodnienia, organizm ją odrzuca i odbudowuje od nowa.
Natura nie marnuje niczego
U większości zwierząt menstruacja byłaby zwyczajnie zbyt kosztowna energetycznie. Natura nie marnuje zasobów – jeśli można wykorzystać tkanki ponownie, organizm to robi.
Dlatego samice lwów, krów czy koni (klacze) nie mają okresu w naszym rozumieniu, choć ich ciała przechodzą równie skomplikowane zmiany hormonalne.
Zrozumieć zwierzęcy rytm
Gdy więc pytamy: „czy zwierzęta mają okres?”, powinniśmy raczej zapytać: „czy mają swój rytm płodności?”. Bo choć nie każda samica krwawi, każda żyje w cyklu – biologicznym, hormonalnym, naturalnym. To przypomnienie, że człowiek nie stoi poza światem przyrody, lecz jest jego częścią – tylko trochę inaczej zorganizowaną.
Z perspektywy natury nie liczy się sposób, lecz cel.
A ten jest wspólny: ciągłość życia.
