Pismo Święte nie jest martwą księgą abstrakcyjnych pojęć – jest księgą pełną życia. Pojawiają się w nim postacie ludzkie, ale niemal równie często zwierzęta – realne i fantastyczne, symboliczne i codzienne. Od pierwszych kart, gdzie Adam w Edenie nazywa istoty żywe, aż po apokaliptyczne wizje smoków i bestii, zwierzęta odgrywają rolę świadków, znaków, metafor i ofiar. Biblia to przede wszystkim historia Zbawienia, lecz przy okazji i swoista encyklopedia symbolicznej zoologii.
Zwierzęta codzienności
Na kartach Pisma pojawiają się zwierzęta, które były bliskie człowiekowi starożytnego Bliskiego Wschodu:
- Osioł – zwierzę pokorne, służące do pracy, na którym wjechał Jezus do Jerozolimy. Symbol łagodności, prostoty, codziennej doli.
- Owca – archetyp zwierzęcia ofiarnego, znak ludu Bożego i samego Chrystusa – Baranka.
- Koń – w Biblii najczęściej związany z wojną i mocą, pojawia się w zapowiedziach bitew i w Apokalipsie (zob. konie Apokalipsy).
- Gołąb – znak pokoju, czystości i Ducha Świętego, wracający do Noego z gałązką oliwną.
- Lew – symbol potęgi, ale i zagrożenia; prorocy ukazują Boga jako lwa, a zarazem lew to obraz zła, „ryczący jak lew diabeł” (1 P 5,8).
To zwierzęta nie tylko „obecne” – to zwierzęta, które mówią językiem symbolu.
Zwierzęta ofiarne
Biblia zakorzeniona jest w świecie ofiary. Gołębie, barany, woły, kozły – wszystkie one stają się elementem rytuału. Zwierzę w świątyni pełni rolę pośrednika między człowiekiem a Bogiem, choć w istocie zawsze tylko wskazuje na Ofiarę ostateczną. Pamiętać trzeba, że owe ofiary były znakiem, ale też dramatem – żywe istoty stawały się ogniwem w ekonomii zbawienia, ofiarowywane w ogniu, krwi i modlitwie.
Fantastyczne istoty Pisma
Biblia zna również zwierzęta, które wykraczają poza świat zoologicznej obserwacji:
- Lewiatan – potwór morskich głębin, smok chaosu, ujarzmiany przez Boga (Hi 41). Symbol zła, które tylko Stwórca może powstrzymać.
- Behemot – ogromna bestia ziemska, również wspomniana w Księdze Hioba. Interpretowana jako hipopotam, słoń, ale też jako uosobienie nieokiełznanych sił natury.
- Cheruby i Serafiny – hybrydyczne istoty anielskie o skrzydłach, skrzyżowaniu cech zwierzęcych i ludzkich, stojące blisko tronu Bożego.
- Bestie Apokalipsy – symboliczne zwierzęta o wielu głowach i rogach, łączące cechy lwów, niedźwiedzi, lampartów, smoków. Nie należą do zoologii, lecz do języka proroctwa.
Egzegeza duchowa – zwierzęta jako znaki
Wszystkie te istoty na kartach Pismo stanowią też świadectwo więzi człowieka z całym stworzeniem. To, co niskie – wół, osioł, gołąb – staje się godne, kiedy uczestniczy w dziele zbawienia. To, co potężne i groźne – lew, koń, smok – wskazuje na siły chaosu i walki.
Jezus sam wpisuje się w tę symbolikę: jako Baranek prowadzony na rzeź, jako Dobry Pasterz otoczony owcami, jako Ten, który wypędza demony w stado świń. Jego obecność nie usuwa zwierząt z historii, ale włącza je w narrację o końcu przemocy i pojednaniu stworzenia.
Zakończenie – Biblia jako bestiariusz duchowy
Biblia to oczywiście nie atlas zwierząt, ale nie można jej też odczytywać bez obecności różnorodnych istot. Są one świadkami, znakami, ofiarami i potworami. Są symbolem tego, co codzienne, i tego, co transcendentne. Pilna lektura Pisma to także przypomnienie, że człowiek nigdy nie był sam – od Edenu (jakie zwierzęta były w Raju?) po Apokalipsę towarzyszą mu zwierzęta.
