Średniowiecze bez rumaka? Niemożliwe. To właśnie w tym okresie narodził się mit rycerza na białym koniu, zbrojnego pana, który bez swojego wierzchowca był niemal połową człowieka. Koń dawał mu przewagę nad piechotą, szybkość i siłę uderzenia. Pojawia się tu cała gama specjalizacji:
- destrier – koń bojowy, duży, silny, przeznaczony do szarż i turniejów,
- courser – koń szybki, do polowań i wypraw,
- palfrey – wierzchowiec do podróży, wygodniejszy i łagodniejszy.
To zróżnicowanie pokazuje, jak istotną rolę pełniły konie – były jak średniowieczne odpowiedniki różnych typów pojazdów.
Koń w turniejach i kulturze dworskiej
Koń to nie tylko wojna, ale i widowisko. W turniejach rycerskich liczył się nie tylko pancerz, ale i rumak z bogato zdobionym rzędem („konia z rzędem temu…”. Często konia przyozdabiano herbami, barwami i pióropuszami, czyniąc z niego niemal bohatera pojedynku. Bez świetnie wyszkolonego wierzchowca rycerz nie miał szans na laury i ręce damy.
Koń w gospodarce i na wsi
Nie zapominajmy o drugim biegunie – konia chłopskiego. To nie był rumak w kolczudze, lecz siła napędowa średniowiecznej wsi. Wraz z wprowadzeniem kołczanu (rodzaju jarzma) i ulepszonych uprzęży, koń stał się wydajniejszy niż woły w orce czy transporcie. W niektórych regionach Europy koń dosłownie pociągnął gospodarkę do przodu.
Koń w religii i sztuce
Koń miał też wymiar duchowy. Na średniowiecznych freskach i miniaturach zobaczymy św. Jerzego przebijającego smoka z końskiego grzbietu albo św. Marcina, dzielącego się płaszczem – zawsze na koniu. Rumak stawał się tu symbolem mocy Bożej, rycerskiego etosu i zwycięstwa dobra nad złem.
Koń w literaturze i legendach
Nie brakowało też końskich bohaterów literackich. W „Pieśni o Rolandzie” jego wierny wierzchowiec nazywa się Veillantif, a w legendach arturiańskich każdy rycerz miał swojego konia o imieniu i charakterze. Koń w średniowiecznych opowieściach nie był tylko środkiem transportu – był towarzyszem, uosobieniem wieluu wartości i niemal równym partnerem.
Koń – zwierzę epoki
Koń w średniowieczu to nie jedno, lecz wiele wcieleń:
- koń-wojownik,
- koń-chłop,
- koń-symbol świętości,
- koń-wierny przyjaciel.
Jego obecność w bitwie, gospodarstwie, literaturze i religii pokazuje, że średniowiecze było epoką naprawdę końską.
