Mała, okrągła sylwetka, czarne plamki wokół oczu i ten niepodrabialny urok: panda to jedno z tych zwierząt, które od tysięcy lat proszą się o utrwalenie w materiale. Dawniej w glinie i nefrycie, dziś w plastiku i winylu. Figurki pandy przeszły długą drogę — od amuletu po przedmiot kolekcjonerskiej obsesji.
PANDA W STAROŻYTNOŚCI – ZWIERZĘ DOBROCI I JEDNOŚCI
Choć panda wielka w naszej świadomości funkcjonuje jako nowoczesny symbol ekologii, jej kulturowe korzenie sięgają Chin sprzed ponad dwóch tysięcy lat.
W cesarskich grobowcach z czasów dynastii Han archeolodzy odnajdowali figurki niedźwiedzi i zwierząt o łagodnych rysach, które niektórzy badacze wiążą z pandą – choć trudno mieć pewność, czy tak ją wówczas nazywano.
W późniejszych wiekach pojawiały się drobne figurki z jadeitu i porcelany, często ofiarowywane jako amulet pokoju i harmonii. Panda symbolizowała równowagę między siłami yin i yang – czerni i bieli, łagodności i mocy. W domach pełniła funkcję talizmanu – nie miała odstraszać złych duchów, ale przypominać o spokoju i wyrozumiałości.
Znana jest też choćby doskonale z logo WWF.
XX WIEK – PANDA JAKO MASKOTKA EPOKI
Prawdziwy boom na figurki pandy rozpoczął się dopiero w XX wieku, wraz z odkryciem pandy wielkiej przez świat zachodni.
Po 1936 roku, gdy panda Su Lin trafiła do ogrodu zoologicznego w Chicago, stała się światową sensacją. Wkrótce sklepy z pamiątkami zaczęły sprzedawać porcelanowe i gipsowe figurki, które trafiały na półki obok słoni z podniesioną trąbą czy porcelanowych kotów szczęścia.
W Chinach, zwłaszcza po powstaniu Chińskiej Republiki Ludowej, panda zaczęła pełnić rolę narodowego ambasadora. Miniaturowe figurki rozdawano delegacjom zagranicznym, a w latach 70. eksportowano je jako symbole przyjaźni i łagodności Chin.
OD PAMIĄTKI PO KOLEKCJONERSKI RARYTAS
W latach 80. i 90. figurki pandy były wszędzie – w muzeach przyrodniczych, w sklepach z pamiątkami, w domach babć i dzieci. Większość była tania i masowa: gips, plastik, ceramika. Ale równolegle zaczęły pojawiać się wersje luksusowe – z limitowanych edycji, zdobione złotem, srebrem, a nawet bursztynem.
Na początku XXI wieku do gry wkroczyły firmy projektujące figurki kolekcjonerskie, choćby Schleich, Funko czy Royal Doulton. Zabawkowa panda pojawiła się w nich jako postać uniwersalna – równie dobrze pasująca do dziecięcego pokoju, jak i na półkę dorosłego kolekcjonera.
NOWE POKOLENIE FIGUREK: PANDA POP I PANDA DESIGN
Dziś figurka pandy to nieodłączny element popkultury. Vinylowe pandy z wielkimi oczami, minimalistyczne rzeźby z betonu czy designerskie figurki łączące styl japoński z nowoczesnym minimalizmem to nowy etap tej samej fascynacji.
W kulturze internetu panda stała się też bohaterką memów i emotikonów, co przełożyło się na modę na mini-figurki stylizowane na emoji. Na Instagramie pojawiają się konta, które dokumentują całe półki poświęcone tylko pandowym rzeźbom – od porcelany po 3D-druk.
W Chinach wciąż popularne są figurki z drewna i jadeitu, które łączy się z motywami bambusa – symbolem wytrwałości i prostoty. Często dawane są jako prezent ślubny lub znak przyjaźni.
DLACZEGO AKURAT PANDA?
Panda ma tę rzadką zdolność, że łączy estetykę i emocję. Jest zwierzęciem, które budzi sympatię, ale też pewien spokój. Figurki pandy to nie trofea, tylko towarzysze – zawsze siedzące, zamyślone, nigdy agresywne.
Jak zauważył kiedyś pewien chiński rzeźbiarz:
„Każda panda, którą rzeźbię, przypomina mi, że sztuka nie zawsze musi krzyczeć. Czasem wystarczy, że patrzy spokojnie.”
Czy to jadeitowe amulety, czy figurki z drukarki 3D – panda pozostaje jednym z najbardziej trwałych motywów w małej sztuce użytkowej.
Zmienia się styl, materiał, forma, ale idea pozostaje ta sama: mały przedmiot, który niesie wielkie poczucie spokoju.
I choć współczesne pandy z winylu czy plastiku nie mają już magicznej funkcji, nadal spełniają dawną rolę – przypominają, że łagodność też potrafi przetrwać wieki.
