Szpak i wiśnie – duet, który od wieków wywołuje emocje, a czasem wręcz awantury na linii człowiek–ptak. Każdy sadownik wie, że gdy tylko na drzewach zaczynają czerwienić się pierwsze owoce, w okolicy pojawiają się całe stada tych czarnych, połyskujących ptaków. Odpowiedź na pytanie, czy szpak je wiśnie, brzmi więc: tak, i to z ogromnym zapałem. Mało które zwierzę potrafi tak skutecznie i szybko ogołocić drzewo z owoców jak szpaki działające w grupie.
Nie bez powodu mówi się, że szpak zjada wiśnię nie pojedynczo, ale hurtem. Gdy stado kilkuset osobników siada na gałęziach, w ciągu zaledwie kilkunastu minut drzewo potrafi zostać pozbawione niemal wszystkich owoców. To obraz budzący zgrozę w oczach sadowników, którzy nierzadko całymi miesiącami troszczą się o swoje plantacje. Dla ptaków jest to jednak sprawa życia i śmierci – wiśnie, czereśnie i inne miękkie owoce stanowią wspaniałe źródło cukrów, które pozwalają szybko zgromadzić energię. Dla szpaków czas dojrzewania owoców jest momentem uczty, w którym natura serwuje im prawdziwy stół obfitości.
Nie wszyscy wiedzą, że dieta szpaka jest bardzo zróżnicowana. Choć kojarzymy go głównie z owocami, szczególnie wiśniami i czereśniami, to w rzeczywistości dużą część jego pożywienia stanowią owady, larwy, ślimaki czy nawet dżdżownice. Latem owoce są atrakcyjne, bo łatwo dostępne i bogate w kalorie, ale wiosną szpak staje się sprzymierzeńcem rolników, zjadając owady niszczące uprawy. To tylko pokazuje, że nie można sprowadzać jego roli w ekosystemie do obrazka „ptaka złodzieja owoców”.
Z perspektywy człowieka problem wydaje się jednak realny. W sadach stosuje się różne metody ochrony przed szpakami: straszaki akustyczne, siatki rozpinane nad drzewami, a nawet obecność ludzi czy psów w czasie dojrzewania owoców. Nie zawsze są one skuteczne – ptaki szybko uczą się odróżniać zagrożenie prawdziwe od pozornego. Co ciekawe, w niektórych regionach stosuje się rozwiązania kompromisowe – pozostawia się część drzew niestrzeżonych, by ptaki mogły się posilić, a resztę zabezpiecza się bardziej starannie.
Odpowiadając więc na pytanie, czy szpak je wiśnie, trzeba uzupełnić tę odpowiedź o kontekst. Tak, je – z pasją i w dużych ilościach. Ale nie dlatego, że jest złośliwy wobec człowieka, tylko dlatego, że jego natura nakazuje mu korzystać z zasobów dostępnych w środowisku. Z punktu widzenia szpaka czerwone, słodkie owoce są po prostu idealnym pokarmem. To my, ludzie, uznaliśmy je za swoją własność i dlatego patrzymy na ptasie uczty jak na kradzież. W rzeczywistości to część odwiecznego współistnienia: my sadzimy drzewa, szpaki korzystają z owoców, a w zamian wcześniej pomagają nam ograniczać liczbę owadów w sadzie. Natura, jak zwykle, lubi paradoksy.
