Postać Rafikiego z filmu „Król Lew” należy do najbardziej zagadkowych bohaterów tej opowieści. Nie jest ani członkiem lwiej rodziny, ani zwykłym mieszkańcem sawanny. Pełni rolę doradcy, opiekuna tradycji i kogoś w rodzaju kapłana. W świecie przedstawionym jest czymś pomiędzy mędrcem, pustelnikiem i szamanem.
Rafiki – co to za małpa?
W filmie Rafiki jest strażnikiem pamięci i rytuałów. To on dokonuje ceremonii przedstawienia młodego Simby zwierzętom na Lwiej Skale i to on przypomina dorosłemu bohaterowi o jego przeszłości.
Jego imię nie jest przypadkowe. W języku suahili słowo rafiki oznacza po prostu przyjaciela. Twórcy filmu chcieli, aby był postacią związaną z kulturą Afryki Wschodniej, stąd elementy przypominające tradycyjnych uzdrowicieli i szamanów.
W wielu społecznościach afrykańskich funkcjonują osoby określane jako szamani, wróżbici lub uzdrowiciele (często nazywani sangoma lub nganga). Łączą oni funkcje kapłana, zielarza i doradcy społeczności. Rafiki bardzo przypomina właśnie taką postać.
Czy Rafiki wprowadza się w trans
W filmie widzimy, że podczas niektórych scen Rafiki tańczy, śpiewa i uderza w rytm. To nie jest przypadkowe nawiązanie.
W wielu tradycjach szamańskich Afryki i innych części świata trans osiąga się przez:
- rytmiczne bębny i śpiew,
- taniec afrykański powtarzany przez dłuższy czas,
- monotonne rytmy i kołysanie ciała,
- czasem również dym z roślin lub zioła.
Takie praktyki mają wprowadzić uczestnika w odmienny stan świadomości. W wierzeniach tradycyjnych pozwala to kontaktować się z duchami przodków albo z innym światem.
W filmie nie ma sugestii, że Rafiki używa roślin psychoaktywnych. Jego trans ma raczej charakter symboliczny i wynika z rytmu, tańca i medytacyjnego skupienia.
Czy Rafiki podróżuje w zaświaty?
W świecie „The Lion King”Króla Lwa” pojawia się ważny motyw duchowy: Krąg życia i obecność przodków. W scenie rozmowy z dorosłym Simbą Rafiki pomaga mu uświadomić sobie, że duch ojca wciąż istnieje.
Można to interpretować tak, że Rafiki działa jak pośrednik między światem żywych a światem przodków. To typowa rola szamana w wielu kulturach. Jednak w filmie jest to pokazane raczej symbolicznie niż dosłownie.
Jaką małpą jest Rafiki
Tu sprawa robi się ciekawa. Twórcy filmu określają Rafikiego jako mandryla. Gatunek ten to:
- Mandryl barwnolicy
Mandryle są znane z niezwykle barwnego pyska (w sposób eufemistyczny mówi nam o tych ich nazwa gatunkowa): czerwonego nosa i niebieskich pasów po bokach. Rafiki ma właśnie takie barwy.
Jednocześnie jego sylwetka i sposób poruszania się przypominają pawiana, np.:
- pawian oliwkowy
To dlatego wiele osób ma wrażenie, że jest jakby mieszanką różnych małp. W rzeczywistości animatorzy po prostu połączyli cechy kilku gatunków, żeby postać była bardziej wyrazista.
Posłuchaj odgłosów sawanny!
Czy mandryle żyją na sawannie
Tu pojawia się pewna nieścisłość biologiczna.
Mandryle żyją głównie w lasach równikowych Afryki Środkowej, zwłaszcza w:
- Gabonie
- Kamerunie
- Kongu
Nie są typowymi mieszkańcami otwartej sawanny, gdzie żyją lwy. W tym sensie Rafiki jest trochę „przybyszem z innego środowiska”.
Pawiany natomiast rzeczywiście występują na sawannach i półpustyniach Afryki.
Czy lwy polują na małpy?
Tak, choć nie jest to ich podstawowa zdobycz.
lew król zwierząt najczęściej poluje na duże ssaki kopytne, takie jak:
- antylopy
- zebry
- młode bawoły
Jednak jeśli nadarzy się okazja, może zabić także:
- pawiana
- młodą małpę
- inne mniejsze zwierzę.
W praktyce małpy rzadko padają ofiarą lwów, bo zwykle trzymają się drzew lub wysokich skał, gdzie drapieżnik nie może łatwo dosięgnąć.
Rafiki nie jest realistycznym zwierzęciem z afrykańskiej przyrody. To raczej symboliczna postać, która łączy kilka elementów:
- wygląd mandryla
- zachowanie pawiana
- rolę afrykańskiego uzdrowiciela lub szamana
- funkcję mędrca znaną z wielu baśni.
