Wyznawca Istot, rozważając polskie frazeologizmy, lubi przyglądać się temu, jak człowiek od wieków porównywał swoje doświadczenia do życia zwierząt. Jednym z ciekawszych zwrotów jest „znać się jak łyse konie”. Dziś mówi się tak o dwóch osobach, które znają się bardzo dobrze, niemal do samego rdzenia, ze wszystkimi słabościami, przywarami i sekretami. To nie jest zwykła znajomość — to bliskość niemal przezroczysta, gdzie nic nie da się ukryć.
„Znać się jak łyse konie” — co naprawdę kryje to powiedzenie?
W dawnych wsiach i miasteczkach koń był codziennym towarzyszem człowieka. Znał swoje obowiązki w polu, wiedział, jak iść ścieżką do karczmy czy młyna, potrafił sam wrócić do stajni. Ludzie przyglądali się koniom z uważnością, a konie znały ludzi z ich głosu, zapachu, kroku. Szczególne były jednak konie „łyse” — czyli takie, które miały wyraźną białą plamę na czole, często dość dużą, przez co od razu rzucały się w oczy.
Wyobraźmy sobie jarmark, tłum koni i kupców. Wśród kilkudziesięciu podobnych zwierząt łatwo było zapamiętać właśnie te z charakterystycznym znamieniem. Koń łysy nie był więc byle kim w końskim tłumie — jego „twarz” była znana, rozpoznawalna, trudno było ją pomylić z inną. I tak, jeśli ktoś znał się z kimś jak „łyse konie”, znaczyło to: znamy się na tyle dobrze, że rozpoznamy się od razu, nawet wśród setek innych.
Jak używa się tego zwrotu?
– Dwaj starzy przyjaciele z dzieciństwa, którzy dziś spotykają się po latach, mogą powiedzieć o sobie, że „znają się jak łyse konie”, bo pamiętają swoje młodzieńcze psoty i tajemnice, których nikt inny nie zna.
– Małżeństwo z długim stażem też bywa tak określane — bo partnerzy wiedzą, jak ten drugi zareaguje, zanim jeszcze padnie słowo.
– Również w pracy mówi się czasem tak o ludziach, którzy latami współdziałali w jednej ekipie i potrafią porozumiewać się bez słów.
Inne interpretacje
Niektórzy językoznawcy wskazują jeszcze inny trop. Łyse konie, czyli te z oznaczeniem na czole, często były zwierzętami używanymi do ciężkiej pracy. Gospodarze znali ich zwyczaje i humory jak własną kieszeń. Powiedzenie mogło więc oznaczać także intymną znajomość charakteru — widzenie wszystkiego, co dobre i co złe.
„Znać się jak łyse konie” jawi się jako przypomnienie, że więzi między istotami — ludźmi czy zwierzętami — buduje codzienność, wspólne doświadczenie i – last but not least – uważność. Tak, jak koń rozpoznaje właściciela po głosie, a człowiek konia po jego chrapach i białej plamie na czole, tak i my rozpoznajemy siebie nawzajem po drobnych znakach, które dla obcych są niewidoczne.
W polszczyźnie roi się od powiedzeń z końmi – poczytaj o terminie „jechać jak po łysej kobyle„.
