Nasza stała czytelniczka Beatrycze zauważyła w miejskim parku coś, co wydało jej się sprzeczne z jej dotychczasowymi mniemaniami: skoro wiewiórki gromadzą zapasy na zimę, czy nie powinny teraz spać? No tak, ale po co byłyby te zapasy, skoro by spała, co nie?
Widać, że biegają ochoczo po śniegu, skaczą między gałęziami, buszują przy karmnikach. Czy już się wybudziły?
Otóż nie — bo wcale nie zapadają w prawdziwy sen zimowy!
Czy wiewiórka zapada w sen zimowy? Oto jest pytanie!
W języku potocznym „sen zimowy” bywa używany bardzo szeroko, ale biologicznie to precyzyjne zjawisko. Prawdziwa hibernacja oznacza głębokie spowolnienie funkcji życiowych: temperatura ciała spada niemal do poziomu otoczenia, serce bije znacznie wolniej, a zwierzę przez wiele tygodni pozostaje niemal nieruchome.
Tak funkcjonują na przykład niektóre gryzonie czy nietoperze. Istnieje też forma pośrednia — płytki sen zimowy, jak u niedźwiedzia — gdzie metabolizm spada, ale organizm pozostaje gotowy do wybudzenia.
Wiewiórka nie należy do żadnej z tych kategorii.
Zima w trybie oszczędnym
Wiewiórka pospolita (Sciurus vulgaris) pozostaje aktywna przez cały rok. Zimą ogranicza ruch w czasie największych mrozów i może spędzić w gnieździe dzień czy dwa, jeśli warunki są wyjątkowo trudne. Nie jest to jednak sen zimowy, lecz raczej krótkotrwałe przeczekanie niekorzystnej pogody.
Gdy tylko temperatura wzrośnie albo pojawi się okazja do żerowania, wychodzi bez wahania. To dlatego Beatrycze widzi je nawet w styczniu — wiewiórki funkcjonują normalnie, tylko nieco ostrożniej i oszczędniej.
Ślady wiewiórki na śniegu. Chyba nie lunatykuje!
Autor: Chris Light, źródło: Wikimedia
Po co więc te zapasy?
Skoro nie śpią, dlaczego jesienią tak gorączkowo zakopują orzechy i nasiona (zob. co je wiewiórka)?
Bo zima oznacza niedobór. Krótkie dni ograniczają czas żerowania, śnieg utrudnia dostęp do pokarmu, a naturalne źródła pożywienia są wyczerpane. Zapasy pozwalają przetrwać okres, gdy zdobycie świeżego pokarmu jest trudniejsze.
Wiewiórki stosują tzw. magazynowanie rozproszone — ukrywają pojedyncze porcje w wielu miejscach. Nie pamiętają wszystkich skrytek, ale doskonale radzą sobie z ich odnajdywaniem dzięki węchowi i orientacji przestrzennej. Część zapomnianych nasion rzeczywiście kiełkuje, przyczyniając się do odnawiania drzewostanu.
Elastyczna strategia przetrwania
Hibernacja to strategia „wszystko albo nic”. Wiewiórka wybrała rozwiązanie bardziej elastyczne: pozostaje w gotowości. Jej niewielkie ciało szybko reaguje na zmiany temperatury, a nadrzewny tryb życia pozwala unikać wielu zagrożeń.
Zima nie jest dla niej okresem wyłączenia, lecz spowolnienia.
Odpowiadając więc Beatrycze: nie, wiewiórki się nie wybudziły — one po prostu nigdy nie zasypiają na dobre. Jeśli widzimy je w parku w środku zimy, to znak, że ich strategia działa. Natura rzadko wybiera jedną drogę; częściej stawia na różnorodność rozwiązań.
Polecamy również zagadkę o wiewiórce oraz poradnik, jak zrobić wiewiórkę z plasteliny!
