Smoki w herbach świata

Smok heraldyczny – figura globalna

Smok należy do bardzo wąskiego grona zwierząt mitycznych, które weszły do heraldyki niemal na całym świecie. To nie jest lokalny demon ani folklorystyczny dodatek. To symbol, który różne kultury załadowały skrajnie różnymi treściami.

Na Dalekim Wschodzie — w Chinach, Japonii, Korei czy Bhutanie — smok to istota kosmiczna, związana z wodą, deszczem, płodnością i władzą. W Bhutanie wręcz trzyma on klejnoty w łapach i strzeże państwa. W Chinach smok był znakiem cesarza, nie do pokonania, lecz do naśladowania.

W heraldyce zachodniej sytuacja wygląda zupełnie inaczej.

Smok Zachodu – przeciwnik, nie opiekun

W kulturze chrześcijańskiej smok bardzo szybko został utożsamiony z:

• chaosem,
• pogaństwem,
• złem metafizycznym,
• a wprost z diabłem.

Dlatego w heraldyce Zachodu smok niemal nigdy nie występuje sam. Prawie zawsze pojawia się w scenie walki. I bardzo często jego przeciwnikiem jest św. Michał Archanioł — nieprzypadkowo wojownik, nie kaznodzieja. To echo Apokalipsy: walki porządku z nieporządkiem.

Co ciekawe, w chrześcijaństwie wschodnim (Bizancjum, Ruś) ten motyw był jeszcze silniejszy ikonograficznie. Stąd zapewne obecność smoka w herbach pogranicza — jak w przypadku Białej Podlaskiej, gdzie wpływy rusińskie są bardzo prawdopodobne. Smok jest tam nie „bestyjką”, lecz teologicznym znakiem zwycięstwa sacrum.

Polska – smok skromny i (prawie) zawsze przegrany

Na tle Europy Polska wypada pod tym względem dość oszczędnie. Smoków w herbach miejskich jest niewiele i — co znamienne — zawsze są pokonane:

• w Białej Podlaskiej przez św. Michała (poczytaj o herbie Białej Podlaskiej),
• w Nowym Sączu przez św. Małgorzatę,
• w Żmigrodzie smok jest już raczej oswojony, wpleciony w architekturę (nikt go nie upokarza).

Nie ma u nas smoka-suwerena, smoka-opiekuna, smoka-symbolu władzy. To wyraźny znak, że zachodnia narracja zwyciężyła nad starszymi wyobrażeniami.

Wyjątek szczególny: smok walijski

Na tym tle smok walijski (Y Ddraig Goch) jest absolutnym ewenementem. To smok:

• czerwony,
• dumny,
• samodzielny,
• niepokonany.

Jego korzenie sięgają kultury celtyckiej, przedchrześcijańskiej. Chrześcijaństwo nie zdołało go całkowicie „ochrzcić” ani zepchnąć do roli demona. Dzięki temu Walia zachowała smoka jako znak tożsamości, nie grzechu. To jeden z niewielu przypadków w Europie, gdzie smok nie został zdegradowany do roli ofiary.

Smok jako odbicie ewolucji przedstawień symbolicznych

W heraldyce smok nie mówi nam tyle o sobie, co o społeczeństwie, które go używa. Tam, gdzie świat jest harmonijny i cykliczny — smok jest opiekunem. Tam, gdzie świat jest polem walki dobra ze złem — smok musi przegrać.

I dlatego polskie smoki są krwawe, przygniecione i milczące, a chińskie — długowieczne, mądre i pełne godności.

Tabelka porównawcza

Kolorowy jak motyl. Autor pofolgował swoim „fowistycznym” zapędom.