Na tle polskiej heraldyki Bełchatów jest przypadkiem zupełnie osobnym. Trudno znaleźć drugi herb miejski, w którym wprost pokazano scenę kuszenia w Raju: Adama, Ewę i węża. To motyw biblijny najwyższej rangi, a jednocześnie zaskakująco intymny jak na znak miasta. Nic dziwnego, że herb Bełchatowa bywa określany jako unikat nie tylko w Polsce, lecz niemal w skali światowej.
Ja: To wygląda bardziej jak ilustracja do Biblii dla dzieci (postaci wyglądają bajkowo lub komiksowo) niż herb miejski.
Herr Aldyk: I dokładnie dlatego tak zapada w pamięć.
Podobnych przedstawień w heraldyce jest bardzo niewiele. Owszem, spotyka się herby z wężem, z drzewem, z rajskim jabłkiem, ale pełna scena z Pierwszymi Ludźmi należy do absolutnych rzadkości. Jeśli gdziekolwiek się pojawia, to raczej w heraldyce rodowej albo w sztuce sakralnej, nie w symbolice miejskiej.
Skąd więc taki wybór w Bełchatowie?
Klucz tkwi w historii własności. W średniowieczu miasto należało do kapituły krakowskiej, a jego herb wyrasta z symboliki kościelnej, nie z mieszczańskiej tradycji. Adam i Ewa nie odnoszą się do lokalnej legendy ani wydarzenia, lecz do uniwersalnej opowieści o początku świata, grzechu i odpowiedzialności. Zatem mamy tu znak teologiczny, a nie topograficzny.
Scena rajska w herbie miała przypominać:
- o porządku boskim,
- o ludzkiej słabości,
- o potrzebie moralnego ładu.
Związek z miastem jest więc pośredni. Bełchatów nie jest „miastem grzechu pierworodnego”, lecz miejscem, nad którym patronat sprawowała instytucja kościelna, posługująca się językiem Biblii jako najbardziej czytelnym kodem symbolicznym.
Z dzisiejszej perspektywy może to zaskakiwać (jak wiele wiekowych rzeczy nas zdumiewa), ale właśnie dzięki temu herb Bełchatowa przetrwał jako coś absolutnie wyjątkowego. W świecie pełnym lwów, orłów i murów miejskich mamy tu opowieść o pierwszych ludziach i pierwszym wyborze. I choć Bełchatów kojarzy się dziś głównie z przemysłem i energetyką, jego herb wciąż przypomina, że najstarsze symbole bywają najbardziej uniwersalne.
Poczytaj o wężu kusicielu!
