Zwierzęta z kolcami

Kolce pojawiają się w przyrodzie wcześnie i niezależnie, u bardzo różnych linii ewolucyjnych. Mają różnoraką strukturę i odpowiadają za szereg funkcji. Czasem to modyfikacja skóry, innym razem szczecina, to znów kość, a bywa, że struktura mineralna albo nawet krzemionkowa. Odpowiadają za takie działania jak choćby obrona, odstraszanie, stabilizacja, a niekiedy… filtracja.

Mikroskala: kolce, których nie widzimy

Zaczynamy od świata, w którym „kolce” są pojęciem umownym. Nie są to jeszcze zwierzęta! Nie mają bowiem tkanek, narządów oraz wielu innych elementów należnych zwierzętom!

U pierwotniaków i protistów, takich jak niektóre radiolaria czy okrzemki, spotykamy mikroskopijne igły z krzemionki. Pełnią funkcję:

• ochronną (utrudniają zjedzenie),
• wypornościową (spowalniają opadanie w wodzie),
• mechaniczną (zwiększają powierzchnię).

Podobnie u niektórych bakterii i glonów występują kolcopodobne wyrostki, choć tu granica między kolcem a strukturą podporową bywa płynna.

Bezkręgowce: kolce jako standard

U bezkręgowców kolce to już pełnoprawna broń.Zobacz najdziwniejsze zwierzęta świata.

Stawonogi

U owadów i pajęczaków mamy:

• kolczaste odnóża (np. modliszki),
• kolczaste pancerze (niektóre chrząszcze),
• szczeciny parzące (gąsienice).

To często twarde wyrostki oskórka, wzmacniane chityną.

Szkarłupnie

Jeżowce są tu podręcznikowym przykładem. Ich kolce:

• są wapienne,
• ruchome,
• czasem jadowite.

Nie służą tylko obronie – pomagają w lokomocji i manipulowaniu środowiskiem.

Ryby: kolce, które kłują, trują i blokują

W wodzie kolce zrobiły zawrotną karierę.

• Jeżowce – kolce stroszą się jak zapory.
• Skorpeny i skrzydlice – kolce grzbietowe połączone z gruczołami jadowymi. Por. najdziwniejsze ryby świata.
• Sumy – kolce piersiowe potrafią się blokować, unieruchamiając drapieżnika.

Tu kolce bywają jednocześnie:

• mechaniczne,
• chemiczne,
• sygnalizacyjne (wyraźne ubarwienie).

Gady i ssaki: kolce na dużą skalę

Na lądzie kolce są rzadsze, ale spektakularne.

Gady

U niektórych jaszczurek i dinozaurów kolce były elementem:

• obrony,
• termoregulacji,
• pokazów godowych.

Ssaki

Tu królują:

• jeże – kolce jako zmodyfikowane włosy,
• jeżozwierze – długie, często odczepiające się igły,
• kolczatki – połączenie ssaczej biologii z gadzim wyglądem.

Przy czym kolce ssaków nie są kością, lecz keratyną, co czyni je lżejszymi i elastyczniejszymi.

Zobacz najdziwniejsze zwierzęta świata.

Giganci i potwory: kolce w prehistorii

W przeszłości kolce osiągały rozmiary, które dziś robią wrażenie niemal fantastyczne.

• Stegozaur – płyty i kolce ogonowe (thagomizer), realna broń przeciw drapieżnikom.
• Ankylozaur – pancerz i kolce jako ruchoma forteca.
• Dimetrodon (choć nie dinozaur) – żagiel z wyrostków kostnych, być może do termoregulacji i sygnalizacji.

W oceanach z kolei żyły ogromne bezkręgowce z kolczastymi pancerzami, które dziś znamy tylko z odcisków w skałach.

Oręż bierny i czynny

Zbierzmy to wszystko do kupy. Kolce to przede wszystkim:

• tania energetycznie forma obrony,
• sygnał: nie opłaca się mnie atakować,
• sposób na zajęcie niszy ekologicznej.