Pytanie brzmi niemal jak zagadka filozoficzna: czy świnia widzi niebo? Wyobrażamy ją w zagrodzie, z pyskiem skierowanym ku ziemi, zajętą ryciem, tarzaniem się, jedzeniem. Zwierzę związane z błotem, z ciężarem ciała, z przyziemnością – wydaje się niemal oderwane od wszystkiego, co wznosi się ponad. Ale to pozór, kolejna metafora, którą człowiek narzucił zwierzęciu.
Anatomia mówi jasno: świnia, owszem, ma oczy osadzone nieco bocznie, z widzeniem panoramicznym, ale zakres uniesienia pyska jest ograniczony. Niebo widzi, lecz nie tak jak my – frontalnie i z łatwością. Musi wznieść głowę ku górze, co nie przychodzi jej naturalnie, bo całe jej życie uwarunkowane jest ku ziemi. Jest zwierzęciem chtonicznym.
To jednak nie znaczy, że niebo dla niej nie istnieje. Widzi je wtedy, gdy się kładzie, gdy się przeciąga, gdy spogląda na opiekuna pochylającego się nad nią.
Zwyczajowe powiedzenie „świnia nie widzi nieba” ma charakter metaforyczny. Ma sugerować istotę uwięzioną w materialnym, brudnym, przyziemnym świecie. Człowiek posłużył się wizerunkiem zwierzęcia, aby oddać własny lęk przed ograniczeniem, przed niemożnością wzniosłego spojrzenia. Świnia stała się symbolem tego, co w nas najniższe, najbardziej zmysłowe, obciążone grawitacją życia. Ale czy słusznie?
Bo przecież, jeśli zdamy sobie sprawę z biologicznej prawdy, obraz się komplikuje. Świnia może spojrzeć w niebo, tak samo jak każdy inny ssak. Może obserwować chmury, gwiazdy, słońce – choć pewnie nie przypisuje im znaczeń, jakie wymyślił człowiek. A jednak kto wie, co w jej świadomości się rodzi? Niektórzy etolodzy zauważają, że zwierzęta potrafią zatrzymać się i patrzeć w przestrzeń w sposób, który przypomina kontemplację. Może więc „świnia patrząca w niebo” nie jest oksymoronem, lecz obrazem rzadkim, a przez to jeszcze bardziej wymownym.
\ | /
`. \ | / .'
- `.☀.` -
.' / | \ '.
/ | \
☁ ☁ ☁
☁ ☁ ☁ ☁
(\_._/)
( o o )
( - )
( ~ )
`---'
W kulturze świnia została skazana na patrzenie w dół. Człowiek przypisał jej rolę wcielenia niskich instynktów, tego, co ziemskie, materialne. A jednak fakt, że pytamy, czy widzi niebo, odsłania coś więcej: to nasze własne pragnienie, by każde stworzenie miało udział w tym, co wzniosłe, w górze, w świetle.
Prawda jest więc prostsza niż metafora: tak, świnia widzi niebo, choć nieczęsto je kontempluje. Ale pytanie o jej wzrok staje się pytaniem o nas – czy my, zapatrzeni w ziemię codzienności, potrafimy jeszcze spojrzeć ku górze? Czy nie staliśmy się bardziej „świniami” niż same świnie? A stąd krok od zezwierzęcenia.
