Są potwory, które istnieją po to, żeby je zabić. I są takie, które istnieją po to, żeby zadać pytanie.
Aragog bez wątpienia należy do tej drugiej kategorii.
W sadze o młodym czarodzieju widać wyraźnie, że Rowling bardzo dobrze znała Tolkiena. Zakazany Las pełni podobną funkcję jak stare, pierwotne ostępy Śródziemia – Fangorn, Mroczna Puszcza, miejsca, gdzie cywilizacja traci władzę, a rządzą starsze prawa. I właśnie tam, w samym sercu lęku, mieszka Aragog.
Tyle że w przeciwieństwie do Szeloby – on potrafi mówić.
Pochodzenie Aragoga – potwór wychowany przez człowieka
Aragog nie jest reliktem pradawnej Ciemności ani istotą spoza świata. Jest akromantulą – jednym z magicznych gatunków uznanych za niebezpieczne, ale naturalne.
Istotne jest jednak to, że:
- został wychowany przez Hagrida,
- zna pojęcie długu,
- rozumie obietnice.
To już diametralnie zmienia perspektywę. Aragog nie jest czystym instynktem. Jest istotą, która weszła w relację z człowiekiem. I to czyni go znacznie bardziej niejednoznacznym niż Szeloba.
Zakazany Las jako odpowiednik mroku Tolkiena
Zakazany Las w Harrym Potterze pełni bardzo podobną funkcję do tolkienowskich „miejsc, gdzie świat jest starszy niż pamięć ludzi”. To przestrzeń, gdzie:
- nie obowiązuje szkolny regulamin,
- autorytet ministerstwa jest śmieszny,
- moralność nie jest czarno-biała.
Aragog jest jednym z „władców” tego terytorium. Nie tyranem, ale lokalnym prawem natury. Jego obecność nie oznacza, że las jest zły – oznacza, że nie jest ludzki.
Spotkanie z Harrym i Ronem – rozmowa zamiast walki
I tu pojawia się zasadnicza różnica wobec Szeloby.
Gdy Frodo spotyka pająka, nie ma dialogu. Jest tylko ucieczka albo śmierć.
Gdy Harry i Ron spotykają Aragoga – rozmawiają.
To rozmowa podszyta strachem, ale wciąż rozmowa. Aragog:
- pamięta Hagrida,
- wywiązuje się z obietnicy, że go nie skrzywdzi,
- jednocześnie nie czuje się odpowiedzialny za swoje dzieci.
I właśnie w tym momencie Rowling robi coś bardzo ciekawego: pokazuje, że moralność nie jest uniwersalna. Aragog nie jest zły, bo pozwala swoim potomkom atakować ludzi. On po prostu nie uznaje ludzi za coś, co zasługuje na szczególną ochronę.
To nie bezmyślne okrucieństwo – ale przepastna obcość.
Czy Aragog ma ludzkie cechy?
Owszem, ma – i to więcej, niż byśmy chcieli.
- potrafi być wdzięczny,
- zna lojalność,
- rozumie pojęcie długu,
- ale też jest dumny i ślepy na cudze cierpienie.
To nie empatia, tylko etyka plemienna. Pomaga „swoim”, reszta świata go nie obchodzi.
I to czyni Aragoga bardziej niepokojącym niż czysty potwór. Bo przypomina nam, że wiele zła w świecie nie wynika z nienawiści, tylko z obojętności.
Symbolika Aragoga
Aragog uosabia:
- lęk przed tym, co dzikie, ale rozumne,
- strach przed światem, który nie jest zbudowany pod człowieka,
- konflikt między naturą a cywilizacją.
Jeśli Szeloba była koszmarem bez twarzy, to Aragog jest koszmarem, który potrafi spojrzeć ci w oczy i powiedzieć: „to nie moja sprawa”.
Tolkien a Rowling – podobieństwo i różnica
Rowling wyraźnie czerpie z Tolkiena, ale dokonuje przesunięcia akcentów:
- u Tolkiena potwór jest często symbolem absolutu (ciemności, żarłoczności, chaosu),
- u Rowling potwór bywa sąsiadem z innego porządku świata.
Aragog nie musi zostać pokonany. Wystarczy go zrozumieć – i uciec wystarczająco szybko (gdy zajdzie taka potrzeba).
Ambiwalentny potwór
Aragog pokazuje, że lęk nie zawsze musi być unicestwiony. Czasem wystarczy nauczyć się z nim żyć. Albo przynajmniej zrozumieć, że nie wszystko w świecie istnieje po to, by było dla nas bezpieczne.
I to czyni go jednym z ciekawszych „potworów” współczesnej fantasy – wprawdzie mniej dobitnym niż Szeloba (ucieleśnieniem lęków pierwotnych, atawistycznych), ale za to znacznie bliższym naszym codziennym, nieoczywistym strachom.
U Rowling odnajdujemy wiele nieoczywistych potworów – między innymi tajemnicze rumaki: testrale.
