Widok ptaka zawieszonego nieruchomo w powietrzu, z rozłożonym ogonem i drżącymi skrzydłami, rzeczywiście robi niezwykłe wrażenie. Dla wielu obserwatorów to niemal scena „zatrzymana w czasie”.
Czy jednak taki lot to wyłączna domena pustułki? Bynajmniej.
Klasyka nad łąką: pustułka
Najczęściej w Polsce w miejscu „stoi” Falco tinnunculus.
To mały sokół, który podczas polowania na gryzonie potrafi zawisnąć pod wiatr, intensywnie machając skrzydłami i korygując pozycję ogonem. Taki aktywny zawis (tzw. trzepotanie w miejscu) pozwala jej precyzyjnie wypatrzyć ofiarę na polu lub łące.
W bezwietrznych warunkach pustułka musi bardzo szybko pracować skrzydłami. Przy silniejszym wietrze wystarczy odpowiednio ustawić się pod prąd powietrza — wtedy wygląda niemal nieruchomo.
A jeszcze mniejszy sokół, czyli kobczyk?
Falco vespertinus potrafi krótkotrwale zawisać, ale nie jest to jego typowa strategia łowiecka. W Polsce pojawia się głównie podczas przelotów i rzadko gniazduje. Częściej poluje w locie, chwytając owady.
Nie jest więc specjalistą od latania w miejscu.
Inne ptaki, które potrafią zawisać
Lot w miejscu nie jest zarezerwowany wyłącznie dla pustułki. Krótkotrwale potrafią to robić także:
- Buteo buteo – myszołów, zwłaszcza przy silnym wietrze; zwykle jednak wybiera krążenie na termice,
- Pandion haliaetus – rybołów, który przed atakiem na rybę może zawisnąć nad wodą,
- mewy i rybitwy — przy polowaniu nad taflą jeziora lub morza.
Warto też pamiętać, że technicznie rzecz biorąc mistrzami zawisu są kolibry (ptaki latające do tyłu!), ale nie występują w Polsce.
Co sprawia, że to wygląda tak niezwykle?
Zawis to połączenie precyzji, siły i kontroli. Ptak musi:
- utrzymać równowagę wobec podmuchów wiatru,
- nieustannie korygować położenie skrzydeł i ogona,
- kontrolować pozycję głowy, która często pozostaje niemal idealnie nieruchoma.
U pustułki dodatkowo dochodzi zdolność widzenia w ultrafiolecie, co pomaga dostrzegać ślady moczu gryzoni. Pasjonat ptactwa widzi więc drgające skrzydła i nieruchomą sylwetkę — stąd to wrażenie zawieszenia między ziemią a niebem. Nie przypadkiem w powieści „Henryk i Kato” wzniesiona w miejscu pustułka zostaje przyrównana do Ducha Świętego!
Sprawdź przy okazji, jaki ptak jest symbolem Eucharystii!
Wprawdzie nie tylko pustułka potrafi latać w miejscu, ale to ona jest w Polsce najczęstszym i najbardziej charakterystycznym przykładem takiego zachowania. Kobczyk może to zrobić sporadycznie, lecz nie jest w tym wyspecjalizowany.
Jeśli więc nad łąką widzisz ptaka, który nieruchomieje i nagle spada jak kamień w dół — z dużym prawdopodobieństwem obserwujesz pustułkę.
