Znowu otrzymaliśmy ciekawy list. Julianna pyta z właściwą sobie uprzejmością: jaki ptak lata do tyłu? Ptaki to przecież nie kraby, ruch wsteczny wydaje się sprzeczny z ich konstrukcją. A jednak wyjątek istnieje. Sięgamy do atlasów.
Jedyny mistrz lotu wstecznego
Odpowiedź brzmi: koliber.
Chodzi o przedstawicieli rodziny Trochilidae, do której należy m.in. Archilochus colubris. Wszystkie kolibry mają zdolność aktywnego lotu do tyłu — i to nie w wyniku podmuchu wiatru, lecz dzięki własnej pracy skrzydeł.
To jedyne ptaki, które potrafią wykonywać kontrolowany lot wsteczny w sposób stały i powtarzalny.
Jak one to robią?
Większość ptaków generuje siłę nośną głównie podczas ruchu skrzydeł w dół. Skrzydło działa wtedy jak profil aerodynamiczny przesuwający się do przodu. W ruchu wstecznym taki mechanizm nie zadziałałby efektywnie.
Kolibry latają inaczej, dotyczy to również najmniejszego ptaka na świecie! Ich skrzydła poruszają się ruchem przypominającym leżącą ósemkę. Siła nośna powstaje zarówno przy ruchu w dół, jak i w górę. Staw barkowy umożliwia niemal pełny obrót skrzydła, a mięśnie piersiowe stanowią ogromny procent masy ciała.
Dzięki temu koliber może:
- zawisać w miejscu,
- przesuwać się w bok,
- cofać się,
- a nawet na moment lecieć do góry nogami.
Lot wsteczny jest szczególnie przydatny podczas pobierania nektaru z kwiatów. Jeśli ptak wsunie się zbyt głęboko w kielich, może się po prostu wycofać.
A czy inne ptaki też potrafią?
Niektóre ptaki potrafią na ułamek sekundy cofnąć się przy lądowaniu lub w silnym wietrze, ale nie jest to aktywny, stabilny lot wsteczny. To raczej efekt chwilowej zmiany prędkości względem powietrza.
Kolibry pozostają w tej kategorii bezkonkurencyjne.
Dlaczego więc tylko one?
To kwestia skali i specjalizacji. Kolibry są bardzo małe, mają ekstremalnie szybkie tempo pracy skrzydeł (kilkadziesiąt uderzeń na sekundę) oraz metabolizm dostosowany do ogromnego zużycia energii. Taki system jest kosztowny energetycznie, ale daje niezwykłą manewrowość.
Większe ptaki nie mogłyby utrzymać takiego stylu lotu bez nieproporcjonalnego wydatku energii.
Odpowiedź dla Julianny
Ptaki zasadniczo latają do przodu, ale istnieje wyjątek. Kolibry potrafią latać do tyłu dzięki unikalnej biomechanice skrzydeł i zawisowi w powietrzu.
Nie są wprawdzie skrzydlatymi krabami, lecz w kwestii ruchu wstecznego nie mają sobie równych w świecie ptaków.
Nie mylić z ćmą nawiedzającą nasze kwiatki na balkonie. W Polsce nie ma kolibrów!
